महाराष्ट्रात उत्पादन ५२.२ लाख टनांवरून ३४.१ लाख टनांवर येण्याचा ‘सोपा’चा अंदाज हमीभावापेक्षा बाजारभाव अधिक, पण शेतकऱ्यांना किती फायदा?

वाशिम : यंदा पावसाच्या तुटीचा मोठा फटका सोयाबीन पिकाला बसल्याने महाराष्ट्रासह देशातील अनेक भागांत उत्पादन घटण्याचा अंदाज आहे. एकीकडे नवीन सोयाबीनची बाजारात आवक सुरू झाली असताना दुसरीकडे उत्पादनातील संभाव्य घट, जुन्या साठ्याची कमतरता आणि सोयामीलची वाढती मागणी यामुळे बाजारभावाला आधार मिळत आहे. त्यामुळे आगामी काळात सोयाबीनचे दर प्रतिक्विंटल १० हजार रुपयांपर्यंत पोहोचणार का, याकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.

उत्पादनात १७.३ लाख टनांची घट?

सोयाबीन प्रोसेसर्स असोसिएशन ऑफ इंडिया (सोपा) यांच्या अंदाजानुसार, महाराष्ट्रातील सोयाबीन उत्पादनात यंदा मोठी घट होण्याची शक्यता आहे. मागील हंगामात राज्यात ५२.२ लाख टन उत्पादन झाले होते. यंदा हे उत्पादन ३४.१ लाख टनांवर येण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. म्हणजेच मागील हंगामाच्या तुलनेत सुमारे १७.३ लाख टनांची घट अपेक्षित आहे. कर्नाटक आणि तेलंगणातील उत्पादनावरही प्रतिकूल परिणाम होण्याची शक्यता असल्याने देशांतर्गत पुरवठ्याबाबत चिंता व्यक्त होत आहे.

सोयामीलच्या मागणीचाही आधार

खाद्यतेल उद्योगातील मागणी, पोल्ट्री आणि दुग्धव्यवसायासाठी सोयामीलची गरज तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडी यांचा सोयाबीनच्या दरावर परिणाम होत आहे. उत्पादन घटल्यास आणि मागणी कायम राहिल्यास दरात आणखी सुधारणा होऊ शकते. मात्र, आयात-निर्यात धोरण, बाजारातील आवक आणि जागतिक किमती यांवरही आगामी दर अवलंबून असतील.

हमीभावापेक्षा अधिक दर शेतकऱ्यांना दिलासा किती?

केंद्र सरकारने यंदाच्या हंगामासाठी सोयाबीनचा हमीभाव प्रतिक्विंटल ५,७०८ रुपये निश्चित केला आहे. दुसरीकडे, बाजार समित्यांमध्ये चांगल्या दर्जाच्या सोयाबीनला ६,५०० ते ७,००० रुपये प्रतिक्विंटलपर्यंत दर मिळत असल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे हमीभावापेक्षा अधिक दर मिळत असला, तरी उत्पादनात मोठी घट झाल्याने शेतकऱ्यांच्या एकूण उत्पन्नात किती वाढ होणार, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

ऑक्टोबरमध्ये नवीन सोयाबीनची आवक वाढल्यानंतर दरावर दबाव येण्याची शक्यता असते. मात्र, यंदा उत्पादनघटीमुळे बाजाराचे गणित बदलू शकते. त्यामुळे दर १० हजार रुपयांपर्यंत पोहोचण्याच्या अंदाजाकडे शेतकरी आशेने पाहत असले, तरी ही वाढ निश्चित मानता येणार नाही.

‘सोयाबीनमध्ये तेजीची शक्यता’

“यंदा सोयाबीनच्या उत्पादनात निश्चितच घट होत आहे. त्याचा परिणाम दरावर दिसू शकतो आणि सोयाबीनमध्ये तेजीची शक्यता आहे. सध्या सोयाबीनचे दर प्रतिक्विंटल सात हजार रुपयांपर्यंत पोहोचले आहेत,” असे वाशिम येथील व्यापारी तथा बाजार समिती संचालक नितीन करवा यांनी सांगितले.

उत्पादनातील घट आणि बाजारातील मागणी यामुळे सोयाबीनच्या दराला आधार मिळण्याची शक्यता असली, तरी शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष बाजारभाव, मालाचा दर्जा आणि आर्थिक गरज लक्षात घेऊन विक्रीचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.